PATENT,PATENT NEDİR,PATENT NASIL ALINIR,PATENT ENSTİTÜSÜ,PATENT SORGULAMA

BULUŞ NEDİR?
Tarım da dâhil olmak üzere sanayinin herhangi bir kolunda var olan teknik problemlere getirilen teknik çözümler buluş olarak nitelendirilmektedir. Başka bir ifadeyle var olan problemlere getirilen teknik çözümler olarak da tanımlanabilir. Bir şeyin buluş olabilmesi için bir problem ve bu problemin çözümü şarttır.

PATENT NEDİR?
Patentin konusu buluşlardır. Buluş, teknik bir soruna bulunan çözümün adıdır. Patent ise olumlu yönüyle sahibine buluşu üzerinde ekonomik olarak yararlanma imkânı sağlayan ve olumsuz yönüyle de söz konusu buluştan başkalarının yararlanmasını yasaklama imkanı veren ve türüne göre 7 yıl (incelemesiz patent), 10 yıl (faydalı model), 20 yıl (incelemeli patent) koruma imkanı veren hukuki bir belgedir.

PATENT ENSTİTÜSÜ
Ankara'da bulunan Türk Patent Enstitüsü (TPE) bu konuda kanunlarla yetkili kılınmıştır. Türk Patent Enstitüsü'nde işlem yapma yetkisi de sadece müracaatçılara ve enstitü siciline kayıtlı resmi patent vekillerine tanınmıştır.

PATENT ALINABİLMESİ İÇİN GEREKLİ KRİTERLER NELERDİR?
Öncelikle her buluş patent ile koruma altına alınamaz. Bir buluşun patent ile koruma altına alınabilmesi için yeni ve sanayiye uygulanabilir olmasının yanında o güne kadar var olan tekniğin bilinen durumunu aşan seviyede olması gerekir. Bir buluşun yeni sayılabilmesi için patent başvurusundan önce yazılı, sözlü ya da başka şekilde kamuya açıklanmamış olması gerekir. Buluş, konusunda uzman kişinin kolayca düşünüp ortaya koyamayacağı bir durumu ifade ediyorsa tekniğin bilinen durumu aşılmış sayılacaktır.

HANGİ BULUŞLAR İÇİN PATENT ALINAMAZ?
Keşifler, bilimsel teoriler, matematik metotları, zihni ticari ve oyun faaliyetlerine ilişkin plan, usul ve kurallar. Edebiyat, sanat ve bilim eserleri, estetik niteliği olan yaratmalar, teknik karakteri olmayan bilgisayar yazılımları, bilginin derlenmesi, düzenlenmesi, sunulması ve iletilmesi ile ilgili teknik yönü bulunmayan usuller. İnsan ve hayvan vücudu ile ilgili teşhis usulleri, konusu kamu düzenine ve genel ahlaka aykırı olan buluşlar, bitki ve hayvan türleri önemli ölçüde biyolojik esaslara dayanan bitki veya hayvan yetiştirilmesi usulleri patentle korunamaz.

PATENT İSTEME VEYA PATENT HAKKI GASP EDİLEN KİŞİ NELER YAPABİLİR?
Patent isteme hakkı, patent başvurusu öncesinden başlayarak patent belgesi alınıncaya kadar geçen süreyi, patent hakkı ise patent belgesi alındıktan sonraki safhaları kapsamaktadır.
Bu zaman dilimleri içerisinde art niyetli bir kişi veya kuruluş tarafından patent başvurusu gasp edilen kişi dava yoluyla kendine ait olan hakkın tekrardan kendisine verilmesini talep edebilir. Patent hakkı aksi ispat edilene kadar kişilere verilen bir haktır. Aksi bir durumun ispat edilmesi durumunda patent hakkı gerçek sahibine verilir.

FAYDALI MODEL NEDİR VE AVANTAJLARI NELERDİR?
Patent verilebilmesi için aranan tekniğin bilinen durumu ne aşma kriterinin aranmadığı, yenilik ve sanayiye uygulanabilirlik kriterlerinin yeterli görüldüğü buluş çeşidi faydalı modeldir. Patent ile kıyaslandığında küçük buluşlara verilen belgeye faydalı model belgesi denir.
Genel anlamda, kobilerin buluş üretme ve bunları sanayiye uygulamasını teşvik etmek amacıyla düşünülmüş bir belge çeşididir. Patentlere oranla daha az maliyetli ve resmi işlemleri daha kısa süren basit bir sistemdir.
Bununla birlikte, yüksek bir teknoloji getirmesi sebebiyle, usuller ve usul uygulanarak elde edilen ürünler faydalı model koruması dışında bırakılmıştır. Konusu kimyasal madde olan buluşlar da aynı şekilde faydalı model koruması dışında bırakılmıştır.

BULUŞLA İLGİLİ KORUMA NE ZAMAN BAŞLAR?
Patent başvurusu için gerekli evrakların TPE'ye evrak girişinin gerçekleştiği gün koruma başlar. Ancak buluş henüz bir inceleme veya araştırmaya tabi tutulmadığı için yenilik ya da buluş basamağı kriterleri değerlendirilemeyeceğinden patentin getirdiği yaptırım haklarının en azından buluş ilana çıkana kadar saklı tutulması ve eğer bu arada bir taklit durumu meydana gelirse taklit ettiği düşünülen kişilere noter aracılığı ile ihtar gönderilmesi daha sağlıklı olacaktır.

TÜRKİYE D ALINAN PATENT YA DA FAYDALI MODEL TÜM DÜNYADA GEÇERLİ BİR KORUMA SAĞLAR MI?
Patent ya da faydalı model hangi ülkede alınmışsa o ülkede koruma sağlayan belgelerdir. Bu sebeple Türkiye'de belgeye bağlanmış bir patent ya da faydalı model ancak Türkiye'de koruma altında olacaktır. Başkaca ülkelerde buluşun korunması istendiğinde, istenilen ülkelerin patent ofislerine tescil için müracaat edilmesi gerekmektedir.

YURTDIŞINDA PATENT BAŞVURUSU NASIL YAPILIR?
Temel olarak yurtdışında üç şekilde koruma talep edilir.
1. Klasik Patent
Korumanın sadece 2-3 ülkeyle sınırlı kalacağı durumlarda tercih edilmelidir. Her ülke için tek tek başvuru yapılıp her ülkede ayrı ayrı tüm patent süreci tekrarlanır.
2. PCT (Patent İşbirliği Anlaşması)
Koruma çok sayıda ülkede talep edilecek ise tercih edilmelidir. Tek bir başvuru ile PTC'ye üye olan 120 ülkenin tamamında koruma talep edilebilmektedir. PCT patenti bir belge değildir. Araştırma inceleme işlemlerinin ortak yapıldığı bir sistemdir. Bu ortak araştırma ve inceleme raporları daha sonra PCT'ye üye ülkelere geçiş yaptığında etkisini gösterecektir.
3. EPC (Avrupa Patent Sözleşmesi)
Sadece Avrupa kapsamında bir koruma düşünülüyor ise tercih edilmelidir. Araştırma ve inceleme işlemleri tamamlandıktan sonra eğer patent başvuru kriterlerini sağlarsa belge alır ve EPC'ye üye ülkelerden istenilenlerde sunulan tercümeyle birlikte koruma başlatılır.

PATENT YA DA FAYDALI MODEL HAK SAHİBİNE NE TÜR HAKLAR VE İMKÂNLAR SAĞLAR?
● Buluşun ekonomik faydalarından sadece buluş sahibinin yararlanmasına imkân vererek, rakiplerine karşı teknik ve ekonomik üstünlük kazandırır.
● Mülkiyet hakkı sağlayan bir hak olarak devralınabilir ve devredilebilir.
● Söz konusu buluştan başkalarının yararlanmasını yasaklama hakkı sağlar.
● Buluşun ekonomik faydalarından sadece buluş sahibinin yararlanmasına imkân vererek, rakiplerine karşı teknik ve ekonomik üstünlük kazandırır.
● Lisans verilmesi yoluyla başka kişilere hak tanıma imkânı verir. Lisans bir tür kiralama hakkıdır. Böylece buluş sahibi buluşunu kendisi kullanırken, ekonomik bir yarar karşılığında ya da karşı lisanslar alınması karşılığında, başkalarına da söz konusu hakkı kullandırma hakkını elinde tutmuş olur.
● Tüm dünyada olduğu gibi ticari bir prestij sebebidir.
● Taklit edilmesi halinde hukuki ve cezai her türlü yasal imkânın kullanılmasına imkân verir.

ÜRETİM YAPAN SANAYİCİMİZ NE YAPMALI?
Patentli bir ürünü taklit etmek çok ağır cezalarla karşı karşıya kalmamız anlamına gelmektedir. Bu yüzden asgari olarak aşağıdaki aşamalar gerçekleştirilmelidir:
● Yapmış olduğu üretimin dayandığı bir patent olup olmadığını netleştirmelidir.
● Patent bültenlerinden sektörlerindeki rakiplerinin geliştirdiği yenilikleri yakından takip etmeli gerekli gördüğü durumlarda müdahil olmalıdır.
● Özellikle küçük ve orta ölçekli işletmeler, az kişiden oluşsalar bile ar-ge departmanlarını kurmalıdır.
● Periyodik olarak Avrupa Patent Ofisi ve Türk Patent Enstitüsü'nün web sayfaları incelenerek yenilikler ve geliştirmeler yakından takip edilmelidir.

PATENT&FAYDALI MODEL BAŞVURUSU YAPMAKLA ÜRETİCİLER VEYA ŞAHISLAR NE KAZANIR?
Patent& faydalı model hakkı sahibi Türkiye'de bir patent&faydalı model başvurusu yaptıktan ve tercihen başvurusu yayınlandıktan sonra;
● Patent&faydalı model konusu ürününün izni olmadan her türlü satış ve imalatı yasaklama,
● Patent&faydalı model konusu ürünün izni olmadan ihraç ve Türkiye de ithal edilmesine engel olma,
● Patent&faydalı model konusu ürünün izni olmadan kişisel amaçtan fazla elde bulundurulmasını ve kullanılmasını yasaklama,
● Patent&faydalı model hakkının kullanılmasının başkasına teklif edilmesini yasaklama,
● Patent konusu bir usulü kullanılarak üretilmiş olan ürünlerin satılmasını, ticari amaçla elde bulundurulmasını ve ithalini yasaklama hakkına sahip yukarıda sayılı fiillerden birisinin veya birkaçının işlenmesi halinde patent&faydalı model hakkına tecavüz edildiğini ileri sürerek dava açma yetkisine sahip bulunmaktadır. Bu sayede patent&faydalı model hakkını elinde bulunduran kişi piyasada kendi alanında tekel olabilme imkânına sahiptir.

TÜRKİYE DE BAŞVURUSU YAPMAKLA ÜRÜNÜMÜ TÜM DÜNYADA KORUYABİLİR MİYİM?
Ne yazık ki hayır. Bir patent&faydalı model başvurusu sadece başvurulduğu ülkede geçerlidir. Bununla beraber eğer yurtdışında da bir koruma istiyorsanız yurtdışı başvurunuzu Türkiye'deki başvuru tarihinden itibaren en geç 12 ay içerisinde size uygun bir patent başvuru sistemini seçmek suretiyle yapmanız gerekmektedir.